Câvîdân-hıred

Eserin Anılan Diğer İsimleri: 
el-Hikmetü'l-hâlide; Âdâbü’l-Arab ve’l-Fürs
Dil: 
Arapça
Sınıflama: 
Felsefî Ahlâk
Kütüphane: 
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon: 
Hamidiye
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası: 
01447-041
Varak Numarası: 
8-65 vr.
Hattat/Müstensih: 
Bereke et-Tebrîzî
Yazma Kayıt Yeri: 
-
Yazma İstinsah Tarih: 
-
Yazı Türü: 
Talik
Eserin Türü: 
Telif
Eserin Baskısı: 
haz. Abdurrahman Bedevi, Beyrut: Dârü'l-Endelüs, 1983.
Eserin Türkçe Çevirisi: 
-
Telif Tarihi: 
-
Tanıtım: 

Bu eser el-Hikmetü’l-hâlide adıyla da tanınmaktadır. Bu nüshanın başındaki kayda göre Fars, Hint, Arap ve Rum hikemiyatından oluşan bu kitap, Melik Evşehnec’in vasiyeti olarak sonrakilere bırakıldı, onu lisan-ı kadimden Farsça’ya İran Meliki'nin veziri Gencer b. İsfendiyar, Arapça’ya ise Hasan b. Sehl çevirdi ve İbn Miskeveyh tamamladı. İbn Miskeveyh, Câhiz’ın İstitâletü’l-fehm adlı kitabını okurken Câvidân-hıred adında bir kitaptan övgüyle bahsedildiğini görünce onu merak etmiş ve Fars’ta bulduğunu söylemiştir. Kitabı inceleyince Fars, Hint, Arap ve Rum hikemiyatının birçok örneklerini görmüştür.

Konu Başlıkları: 

1. Farslar hikemiyatı, Büzürcmühr âdâbından, Kisra Kubaz’ın hikemiyatından, Büzürcmühr’ün Kisra’ya kitabı, Enûşirvan’ın etkisi olan hikemiyat, Melik Lebehmen hikemiyatından, diğer Fârisî hakimlerin sözleri, Farslar’dan diğer öğütlerdir-.
2. Hint hikemiyatı.
3. Arap hikemiyatı-Peygamberimizin hadisleri, Ali b. Ebû Tâlib’in etkileri, tâbiîn ve Hasan-ı Basrî ve Sadr-ı Evvel’in hikemiyatı, sûfîlerin işaretleri, akıl, ilim ve din, bazı melik ve ediplerin lafızları, çeşitli (müteferrika) sözler, Lokman’ın oğluna öğütleri, çeşitli sözler, Kabs b. Saâde’nin oğluna öğütleri, Hasan-ı Basri’nin sözlerinden, Cahiliye Arapları’nın hikemiyatından, Eksem b. Sayfi’nin sözleri, Kılet’in vefat etmek üzereyken söyledikleri, Hakim’in öğütleri, hediyenin zemmi, bazı mutasavvıfların sözleri, Arap hikemiyatı ve meselleridir-.
4. Rum hikemiyatı –Sokrat, Hermes, Diyucanes, Batlamyus, Eflatun’nun öğrencisi Aristoteles’e vasiyeti, Aristoteles’in İskender’e vasiyeti, Zehebî diye bilinen Pisagor’un vasiyeti, Kābis-i Eflatunî ve bulmacası, Sokrat ve Eflatun’dan hikâyeler, Aristoteles’in bir sahifede yazdığı ve İskender’e öğrettiği âdâp, Eflatun’un İshak b. Huneyn tarafından nakledilen öğütleri, Aristo ve İskender’in elçisi, Sokrat’ın hikemidir-.
5. Günümüz müslümanlarının hikemiyatı -vasiyyet, Fasıl, bir diğer Fasıl, İbnü’l-Mukaffa‘ın âdâbı ve öğütleri, Ebû Nasr Fârâbî’nin, kendilerine uygulayan insanların tamamına faydalı olacak öğütler hakkında kelamı.
6. Hâtime-Eflatun’un sözleri, Ebû Hasan el-Âmirî’nin öğütleri, Câhiz ve diğerlerinin farklı sözleri-

Notlar: 

Detaylı bilgi için bk. Mehmet Bayraktar, “İbn Miskeveyh”, DİA, 1999, XX, 201-208.