Hulâsatü’l-ahlâk

Eserin Anılan Diğer İsimleri: 
-
Müellif: 
Dil: 
Türkçe
Sınıflama: 
Felsefî Ahlâk
Kütüphane: 
-
Koleksiyon: 
-
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası: 
-
Varak Numarası: 
-
Hattat/Müstensih: 
-
Yazma Kayıt Yeri: 
-
Yazma İstinsah Tarih: 
-
Yazı Türü: 
-
Eserin Türü: 
Tercüme-Derleme
Eserin Baskısı: 
haz. Ahmed Muhtar (Aşar Kalemi Ketebesi), İstanbul: Asır Matbaası, 1906.
Eserin Türkçe Çevirisi: 
-
Telif Tarihi: 
-
Tanıtım: 

Eserin ön iç kapağında müellifin adına yer verilirken "İlm-i ahlâk muallimi" denilmektedir. Müellif eserin mukaddime bölümünde diğer ahlâk kitaplarının çoğunun idâdî ve âlî derecede okuyan öğrenciler için hazırlanmış olmasından dolayı rüşdiye derecesindeki öğrenciler için istifade hususunda çokça sıkıntı yaşanmakta olduğunu söylemekte ve yirmi beş sene boyunca eğitimle meşğul olduğu süre zarfında edindiği tecrübeler yönüyle elindeki ahlâk kitaplarından iktibaslar yaparak ve Arapça, Farsça ahlâk ve edeb kitaplarından seçtiklerini tercüme etmek suretiyle sade bir üslûpla eserini yazdığını belirtmektedir. Bu anlamda eser müellifin kendi dönemine kadar gelen birçok ahlâk eserinden yapılan doğrudan iktibasların, bunların tercümeleri ile kendi ilâvelerin yer aldığı bir eserdir. Dolayısıyla eser kısa ve özet bir derlemedir. Ve önceki metinlere nazaran daha düşük düzeyde bir metindir. Beş bölümden oluşan eser içerik olarak felsefî ahlâk kitaplarının muhtevasını ve tasnifini kısmî benimsemenin yanında aile ve siyaset ahlâkı (tedbîr-i menzil, tedbîr-i medine) konuları eserde işlenmemiştir. Dolayısıyla müellif eserinde ağırlıklı olarak felsefî ahlâk konularından olan ahlâkın tanımı, konusu, ilke ve meseleleri, faziletler ve rezîletler, huylar, ferdin terbiyesi vb. bölümlerinden olan ferdî ahlâk (tehzîbü’l-ahlâk) kısmını işlemiştir. Sonuç olarak eser eğitim kurumlarında ahlâk ilmini tahsil için hazırlanmış felsefî ahlâk eseridir.

Konu Başlıkları: 

I. Mukaddime
Medhal/Giriş
II. Menâbi-ı ahlâk/huyların kaynağı.
1. Bab: (Faziletler):
1. Fasl: Kuvve-i ilmiyyenin i’tidali hikmet’in tarifi (ve şubeleri).
a) Hikmet.
b) (Hikmetin) şubeleri: 1. Sâfî zihin, 2. İyi anlayış veya hızlı anlama, 3. Zekâ, 4. Güzel akletme/hüsn-ü taakkul veya güzel tasavvur etme/hüsn-ü tasavvur, 5. Kolay öğrenme, 6. Ezber veya ezberleme, hatırlama.
2. Fasl: Kuvve-i gadâbiyye’nin i’tidali şecaat’in tarifi ve şubeleri.
a) Şecaat.
b) (Şecaatin) şubeleri: 1. Nefsin kibri, 2. Yüce himmet veye âli himmet, 3. Sabır veya sebât, 4. Necdet, 5. Hilm, 6. Sukûn, 7. Tevazu, 8. Şehâmet, 9. İhtimal veya Tahammül, 10. Hamiyyet, 11. Rikkat.
3. Fasl: Kuvve-i şehevîyyenin itidali iffetin tarifi ve şubeleri.
a) İffet
b) (İffet’in) Şubeleri: Haya, sabır, diaat, nezahet, kanaat, vakar, rıfk, hüsn-i semt, verâ, intizâm, sehâ: Kerem, îsar, nübl, muvâsât, semâhat, musâmaha, murüvvet, afv.
2. Bab: (Rezîletler):
1. Fasl: Kuvve-i ilmiyyenin ifrat ve tefrit tarafları olan cerbeze (ifrat) ile gabâvetin (tefrit) tarifi ve şubeleri: a) Cerbeze; b) Hürriyet; c) Gabâvet: (Gabâvetin) şubeleri: 1. Cehl-i basit, 2. Cehl-i mürekkeb.
2. Fasl: Kuvve-i gadâbiyye’nin ifrat ve tefrit tarafları olan tehevvür (ifrat) ile cebnin (tefrit) tarifi ve şubeleri: a) Tehevvür; b) Şubeleri: 1. Ucub, 2. Kibr, 3. İftihâr, 4. Mirâü/münâkaşa, 5. Lecâc veya inâd, 6. Mizâh veya mümâzehe, 7. İstihzâ, 8. Ğadr, 9. Daym/Haksızlık, 10. Munâfese, 11. Mulâhaza, 12. Gadâb, 13. Cebn.
3. Fasl: Kuvve-i şehevîyye’nin ifrat ve tefrit tarafları olan fücûr (ifrat) ile humûd’un (tefrit) tarifi ve şubeleri: a) Fücûr; b) Hırs; c) Humûd; d) Tembellik.
Teznîb: Teznîb Başlığı altında çirkin huyların bir araya gelmesinden hâsıl olan rezîletler: Hüzün, haset, gıbta, yalan, tama‘, hıkd/nefret, övünme, nifak
III. Faziletlerin nasıl muhafaza edileceği.
IV. Reziletlerin nasıl izale edileceği.
V. Hâtime:
1. Yeme içme âdâbı.
2. Oturup-kalkma âdâbı.
3. Konuşma âdâbı.

Notlar: 

-