Kābûsnâme

Eserin Anılan Diğer İsimleri: 
-
Dil: 
Arapça
Sınıflama: 
Dinî-Genel
Kütüphane: 
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon: 
Hasan Hüsnü Paşa
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası: 
00675
Varak Numarası: 
169 vr.
Hattat/Müstensih: 
-
Yazma Kayıt Yeri: 
-
Yazma İstinsah Tarih: 
1046H
Yazı Türü: 
Talik
Eserin Türü: 
Telif
Eserin Baskısı: 
haz. Ali Husuri, Tahran: Kitâbhâne-i Tahûrî, 1964.
Eserin Türkçe Çevirisi: 
trc. Mercimek Ahmed İlyasoğlu, Ankara: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, 1974.
Telif Tarihi: 
-
Tanıtım: 

Bu eseri Mercümek Ahmet XV. yüzyılın ilk yarısında Farsça aslından Türkçe’ye çevirmiştir. Orhan Şaik Gökyay’ın gözden geçiriği baskının önsözündeki bilgilere göre bu eser Ziyaroğullarından (928-1077) Emîr Unsûrü’l-Meâlî Keykâvûs tarafından 475'te (1082) oğlu Giylanşah’a yazılmıştır. Müellif kitabına Nasihatnâme adını vermiş olsa da Kabusnâme olarak bilinegelmiştir. Eser, müellifin oğluna öğütlerini muhtevidir. Eserde âdâb-ı muaşeret meseleleri tecrübelerinden örneklerle, tarihi hikâyelerle, tasvirlerle ve manzûmelerle anlatılmıştır.

Konu Başlıkları: 

Eserin babları şu şekildedir:
1-3. Bab: Allah Teâlâ’nın birliğini bilmek, peygamberler yaratıldığının vasfı, Allah Teâlâ’nın şükrü.
4-6. Bab: Taat çokluğunun faydası, ata ve ana hakkını bilmek, hünerle güher arttığı.
7-9. Bab: Sözü ne resme söylerler, anı beyan eder, Nûşirevân’ın vasiyetlerinden, pirlik ve yiğitlik hali.
10-12. Bab: Yiyesi yerken edepler şartı, şarap içmek terbiyeti, konuk olanın ve konuk alanın terbiyeti.
13-15. Bab: Nerd ve satranç ne resme oynamak gerek, âşıklık keyfiyeti, cimanın faidesi ve ziyaı.
16-18. Bab: Hamam terbiyeti kim ne resme gireler ve nice yunalar kim ziyan etmeye, ve ne faide eder, yatmak ve dinlenmek, av avlamak terbiyeti.
19-21. Bab: Çevgen oynamak, düşmanla ne resme uğraşmak gerek, mal artırmaklığın sebebi.
22-24. Bab: Emanet saklamak ve geri ıssına tapşırmak faidesi, perde ehli yani kul, karavaş satın almak, mülk alınsa ne gibi yerde ala?
25-27. Bab: Dört ayaklı canavar almak ve iyisinin alâmeti, avrat alınsa kişi nice avret ala ki zahmet görmeye, oğul kız terbiyeti ve beslemeği.
28-30. Bab: Dost tutunmak faidesi ve dostu bergüzide etmek, düşman fikrinden gafil ve mekrinden âmin olmamak, bir kişi kim cezaya müstahak olmuş ola, onu affetmek sevabın.
31-33. Bab: İlim istemek resmin, bezirganlık ve almak ve satmak hali, tabipler ayini ve ne resme dirildiğin
34-36. Bab: Müneccimler resmi ve erkânı, şairlerin ve şairliğin yolu, mutriplik resmi.
37-40. Bab: Padişahlara hizmet etmeğin yolu, nedimlik resmi, yazıcılık resmi, vezirlik terbiyeti.
41-44. Bab: Çeribaşı olanların resmi, padişahlık erkanı, köy kethudalığının resmi, cömertlik fazlı.

Notlar: 

Detaylı bilgi için bk. göz. geç. Orhan Şaik Gökyay; trc. Mercimek Ahmed İlyasoğlu, 3. bs., [Ankara]: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, 1974; Ahmet Güner, “Kābûs b. Veşmgîr”, DİA, 2001, XXIV, 43-44.