Risâle ilâ Muhammed b. Abdülmelik fi'l-ahlâki'l-mahmûde ve'l-mezmûme

Eserin Anılan Diğer İsimleri: 
el-Meâd ve'l-meâş
Dil: 
Arapça
Sınıflama: 
Dinî-Genel
Kütüphane: 
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon: 
Damad İbrâhim
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası: 
00949-002
Varak Numarası: 
21a-34a
Hattat/Müstensih: 
-
Yazma Kayıt Yeri: 
-
Yazma İstinsah Tarih: 
-
Yazı Türü: 
Nesih
Eserin Türü: 
Telif
Eserin Baskısı: 
haz. Abdüssamed Muhammed Harun, Kahire: Mektebetü'l-Hanci, 1964.
Eserin Türkçe Çevirisi: 
-
Telif Tarihi: 
-
Tanıtım: 

Eserde âyet, hadis, şiir, tavsiye ve kıssalarla, nefsi tezlîl edene kadar riyazetin gerektiği, övülen ahlâkın amellerde yerilen ahlâktan üstün olması gerektiğini öğütlemektedir. Kitap, her hikmet ehline alışkanlıklarını güzelleştirmesi gerekir diye açıklamaya devam etmiş, "واعلم" hitabıyla da hükümdara dair âdâb kurallarını işlemiştir.

Konu Başlıkları: 

Neden ahlâka uyması gerektiği, ahlâka uymanın şartı ve bu edeb kurallarına uyduğunda neler olacağını açıklamış ve şu konulardan bahsetmiştir: ahlâk din ve dünya işlerini ıslah edeceğin bir alettir, takva her hayrı barındırır, âhiretteki hüküm dünyadaki hüküm gibidir, Allah'ın insanı yaratması ve ona faydalıyı isteyip zararlıyı defedecek fıtrat vermesi, rağbet ve rahbet, yaptıklarına kalbin ülfeti, adaleti sevap ve günahta hakim kıl, mal dine yardımcıdır, yerinde susmak faydalıdır, cesaret iki türdür, dostunun yaptığı ve düşmanın yapmadığı, ilim, çok utanmak, herkesin, ilminden faydalanacağı seyyidi vardır, ahlâk-ı mezmûme, Allah'ın her nimetin başı olmasını iste.

Notlar: 

Detaylı bilgi için bk. Ramazan Şeşen, "Cahiz", DİA, VII, 1993, 20-24.