Tekmile-i tarîka

Eserin Anılan Diğer İsimleri: 
Tercüme-i tarîkat-ı muhammediyye; Tekmiletü't-tarîkati’l-muhammediyye
Müellif: 
Dil: 
Türkçe
Sınıflama: 
Dinî-Tasavvufî Ahlâk
Kütüphane: 
Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
Koleksiyon: 
Kılıç Ali Paşa
Koleksiyon (Demirbaş) Numarası: 
00614
Varak Numarası: 
1b-169b vr.
Hattat/Müstensih: 
Hasan b. Musallî
Yazma Kayıt Yeri: 
-
Yazma İstinsah Tarih: 
1121H
Yazı Türü: 
Nesih
Eserin Türü: 
Tercüme
Eserin Baskısı: 
İstanbul: Darü's-Saltana, 1256.
Eserin Türkçe Çevirisi: 
-
Telif Tarihi: 
-
Tanıtım: 

Tercüme-i tarîkat-ı Muhammediyye, Tekmiletü't-Tarîkatü’l-Muhammediyye olarak da anılan bu eser Muhyiddin Muhammed b. Pir Ali el-Hanefî el-Birgivî’nin (ö. 981/1573) et-Tarîkatü’l-Muhammediyye ve Sîretü’l-Ahmediyye adlı eserinin Türkçe tercüme ve şerhidir. Mütercim eserin girişinde et-Tarîkatu’l-Muhammediyye'nin bir rehber ve şems-i hâvir mesabesinde olduğundan ancak Arapça olması dolayısıyla "ümmî" olanlara faydasının az olmasından bahsetmektedir. Mütercim bundan önce de İsmetî namıyla kamil birinin bu eseri tamamıyla tercüme ettiğini dikkate değer bulup ancak; ıstılahâtı gösterişli (tumturak) olduğunu ve ayrıca ibarelerinin de ihtisar olduğunu düşünerek "ümmîler"in maksad ve meramı anlamada aciz kaldıklarını belirtir ve buna binâen de bazı dostların kensini bu işte öne sürmesiyle eseri Türkçe'ye tercüme etmeye başlamıştır. Eserin bazı mahallerini de tekmîl ve tezyîl eylemek suretiyle bundan dolayı esere de Tekmile-i Tarîka (Şerhu't-Tarîkati’l-Muhammediyye) adını vermiştir.. Eser ağırlıklı olarak Kitap (Kur’ân-ı Kerîm) ve Sünnet kaynaklı itikadî, fıkhî, tasavvufî ve ahlâkî konuları işlemektedir. Bunun yanında bu konuda çeşitli müelliflerin görüşlerinden de istifade edilmiştir.

Konu Başlıkları: 

1. Bab: Kitâb(Kur'an-ı Kerîm) ve sünnete sarılma:
1. Fasl: İ‘tisam: 1. Nev‘: Kitâb’a sarılmak, 2. Nev‘: Sünnete sarılmak.
2. Fasl: Bid‘atin izahı [ve zararları, bid‘atler].
3. Fasl: İktisad-ı amel [amelde itidal üzerine olmak]
2. Bab: [Şerîat-i Muhammediye'de] önemli hususlar.
1. Fasl: Ehl-i sünnet ve'l-cemaat itikadı üzerine inancı tashih etme [Maturidiyye akaidi].
2. Fasl: Kendisiyle amel edilmesi gerek ilimler:
1. Nev‘: Emredilenler: Farz-ı ayn ve farz-ı kifaye olanlar: Tefsir, hadis, fıkıh.
2. Nev‘: Öğrenilmesi yasaklanan ilimler/faydasız ilimler: Kelam, ilm-i nücûm, cedel ve münazara.
3. Nev‘: Faydalı ilimlerden mendub olanlar: Tıp ilmi.
3. Fasl: Takva:
1. Nev‘: Takvanın fazileti.
2. Nev‘: Takvanın izahı.
3. Nev‘: [Takva hakkında sözün özü]: Riya ve onunla ilgili hükümler, riya ve ihlâs, ahlâk-ı zemime, riyanın tedavisi vb.
1-4. Sınıf: Kalbin kerih gördükleri ve onun afatleri: mizacın izahı, kaynağı, kötü olduğunda tedavisi ve iyi olduğunda ise muhafazası, ahlâk, dilin afetleri: dili korumanın zorunluluğu ve onun afetleri, kulağın afetleri, gözün afetleri.
5-9. Sınıf: Elin afetleri, karnın afetleri, cinsel uzvun afetleri, ayakların afeti, belirli bir organa has olmaksızın bedenin afetleri.
3. Bab: Takva ve vera‘dan olan ve takvadan olmadığı halde ondan zannedilen bazı durumların izahı.
1. Fasl: Temizlik ve pislik durumlarında [aşırı] titiz davranma.
1. Nev‘: Temizlik durumlarında [aşırı] titiz [olmanın gereksizliği]: 1-2. Sınıf: [Bu konuda] Hz. Peygamber ve ashaptan varid olanlar, Hanefî imamlarımızdan varid olanlar.
2. Nev‘: Vesvesin kötülüğü ve afetleri.
3. Nev‘: Vesvesenin tedâvisi.
4. Nev‘: Fukahânın taharet hususundaki ihtilafları ve Hanefîler’e göre (bu konudaki) genel ilkeler.
2. Fasl: Verâ ve vazife ehlinin yemeğinden sakınmak.
3. Fasl: Sonradan ortaya çıkan bazı yanlış hususlar.

Notlar: 

1074 tarihli Süleymaniye Ktp., İsmihan Sultan, nr. 00276’daki (vr. 1b-153a) nüsha, Tekmile-i et-Tarîkati’l-Muhammediyye adıyla Yûsuf Vedâdî’ye nispet edilmiştir. Ancak eser et-Tarîkatü’l-Muhammediyye’nin Arapça şerhidir. Yûsuf Vedâdî’nin eseri ise et-Tarîkatü’l-Muhammediyye’nin Türkçe tercümesidir. Eserde bahsi geçen diğer tercümelerden İsmetî tercümesi hicrî 1065 yılında tamamlanmıştır. Müellifin vefat tarihi tam alarak bilinmemektedir. Buna göre müellif eserini hicrî 1065'ten sonra yazdığı anlaşılmaktadır. Ancak bu da müellifin vefat tarihini içinde bulunduğu yüzyılı da kesin olarak bilmemize imkan vermemektedir. Bunun dışında el-Fihrisü'ş-Şâmile li't-türâsi'l-arabiyi'l-İslâmiyy adlı eserin 429. maddesinde yer alan ve
محمد بن يوسف بن محمد، ناصر الدين [السَّمَرْقَندي] (أبو القاسم) 556هـ/ 1161م ait olan المُلْتَقط في الفتاوى adlı eserin nüshaları arasında 103. nüsha "نسخة كتبها يوسف المتخلص بـ [ودادي] في سراييفو سنة 1069هـ/ 1658م" şeklinde verilmektedir. Burada "Vedâdî" şeklinde anılan müstensih Yusuf Tekmile yazarı Yûsuf Vedâdî olması mümkündür. Bu bilgilere dayanarak Vedâdî'nin hicrî 1069'da hayatta olduğunu kesin olarak belirtebiliriz. Bu da onun XI./XVII. yüzyılda yaşamış olduğunu göstermektedir.